یک نگاه کوچک

نورون چیست؟

مراكز عصبي و اعصابي كه از آن ها منشعب شده اند، همه از سلول هاي عصبي يا نورن ها ساخته شده اند. نورن ها از نظر شكل، ساختمان و اندازه با يكديگر متفاوت اند ولي همه آنها از جسم سلولي، دندريت و آكسون تشكيل شده اند.

جسم سلولي شامل هسته، سيتوپلاسم و غشاي معمولي است. دندريت و آكسون دنباله هاي سيتوپلاسمي نورون اند كه گاه بسيار طويل هستند. اين دنباله هاي سيتوپلاسمي را تار (رشته هاي عصبي) مي نامند كه اجتماع آن ها در كنار يكديگر اعصاب را تشكيل مي دهد. كار نورون ها انتقال پيام عصبي به مراكز عصبي و از آنجا به همه ي نقاط بدن است. نورون ها اين عمل را فقط در يك جهت انجام مي دهند.

دارای بخش هایی بروی رشته‌ها (دندریت و آکسون) است که غلاف میلین نام دارد و جنس پروتئین و فسفولیپید است. نکته: قسمت‌هایی که غلاف میلین وجود ندارد گره‌های رانویه نامیده می‌شوند. در رشته‌های میلین‌دار پیام عصبی بسیار پرشتابتر ترارسانی می‌شود. (به صورت جهشی(

دستگاه عصبی آدمی دارای بیش از ۱۰۰ میلیارد نورون است. سیگنال‌های ورودی از راه سیناپس‌ها وارد نورون می‌شوند. این سیناپس‌ها بیشتر روی دارینه‌ها هستند، ولی بر روی جسم یاخته‌ای نورون نیز وجود دارند. در انواعی از نورون‌ها، ممکن است تا ۲۰۰ هزار تا از این ارتباط‌های سیناپسی از رشته‌های ورودی باشند.

تقسیم بندی نورون ها برطبق عملکرد عبارتنداز: 

1-نورون حسی یا آوران (Sensory, or Afferent neuron): این نورون ها، پیام های عصبی را به طرف دستگاه عصبی مرکزی می برند. نورون های حسی محیطی را نورون های آوران اولیه (Primary afferent neurons) می نامند.

2-نورون حرکتی یا وابران (Motor, or Efferent neuron): پیام های عصبی را از دستگاه عصبی مرکزی به سمت محیط هدایت می کنند (یعنی به عضلات صاف، اسکلتی و قلبی یا غدد). نورون های سیستم اتونوم (سمپاتیک و پاراسمپاتیک) حرکتی هستند.

در مواردی، نورون هایی که وارد قسمت خاصی از دستگاه عصبی مرکزی می گردند، اصطلاح نورون های آوران و درارتباط با نوروهایی که از آن خارج می شوند عنوان نورن های وابران بکار می رود (مثلا نورون های آوران و وابران مخچه).

3-نورون ارتباطی (Connector, or association neuron) یا نورون بینابینی یا واسطه ای (Interneuron): نورون هایی هستند که وظیفه آنها ارتباط نورون ها با یکدیگر در سیستم عصبی است. به عنوان مثال می توان به بسیاری از نورون های واسطه ای در طناب نخاعی، مخچه و قشر مغزاشاره کرد. نورون های واسطه ای ممکن است مهاری یا تحریکی باشند.

نورون حرکتی

1- نورون حرکتی دارای دندریت های کوتاه، منشعب و فاقد غلاف میلین هستند.

2- نورون حرکتی جسم سلولی بزرگ دارد.

3- آکسون نورون های حرکتی طول بلند دارند و حاوی غلاف میلین هستند.

نورون حسی

1- نورون حسی آکسون کوتاه و دندریت بلند دارد.

2- آکسون و دندریت نورون حسی دارای میلین هستند.

3- سلول گیرنده در اطراف دندریت نورون حسی وجود دارد.

نورون رابط

1- نورون روابط فاقد غلاف میلین است.

2- دندریت های نورون رابط بسیار منشعب هستند و طول آن ها از طول آکسون نورون کوتاه تر است.

طبقه بندی ساختمانی نورون ها:

بیشتر نورون ها می توانند از لحاظ آناتومیکی به صورت زیر مشخص شوند:

نورون‌ها از نظر طرز خارج شدن تارهای عصبی از جسم سلولی به سه گروه تک قطبی ، دوقطبی و چند قطبی تقسیم می ‌شوند.

-نورون‌های تک قطبی: در این نورون‌ ها آکسون و دندریت‌ ها از یک ناحیه و زائده ی جسم سلولی خارج می‌ شوند. نورون های تک قطبی دارای یک زائده و برآمدگی از جسم سلولی می باشند. با اینحال ، آن تک زائده ی خیلی کوتاه به زوائد طویل تر تقسیم می شود(یک دندریت به اضافه یک آکسون). نورون های تک قطبی شامل نورون های حسی هستند که تکانه های عصبی را به سیستم عصبی مرکزی هدایت می کنند)نمونه ی این نورن‌ ها در عقده‌ های نخاعی انسان دیده می ‌شود که گیرنده‌ های حس‌ های پیکری هستند. اغلب نورون‌های بی ‌مهرگان نیزتک ‌قطبی هستند.

-نورون‌ های دوقطبی: در این نورون ‌ها ، آکسون از یک ناحیه و دندریت‌ ها از ناحیه‌ دیگر جسم سلولی بیرون می ‌آیند. گیرنده ‌های بویایی که در مخاط زرد بینی قرار دارند و برخی نورون‌ های شبکیه چشم از این نوع هستند.

-نورون‌های چند قطبی: تعداد این نورون‌ ها از دو نوع قبلی بیشتر است. در این نورون‌ ها آکسون از یک ناحیه و دندریت‌ ها از چند ناحیه‌ دیگر جسم سلولی خارج می‌ شوند. در این نورون‌ ها تشخیص آکسون از دندریت‌ ها بسیار ساده است. نورون های چندقطبی دارای چند زائده هستند که از جسم سلولی امتداد می یابند ، دندریت های بسیار به علاوه یک آکسون منفرد. این نورون ها یا حرکتی هستندیا مشارکتی هستند. نورون‌های حرکتی شاخ پیشین نخاخ ، نورون‌های پورکنژ مخچه و نورون‌های هرمی شکل قشر مخ همگی از نوع چندقطبی ولی با شکل ‌های متفاوت هستند.

تقسیم بندی نورون ها بر اساس الگوهای تخلیه:

تقسیم بندی نورون ها بر اساس نحوه تخلیه الکتریکی نورون ها را می توان بر اساس ویژگی های الکتروفیزیولوژیکی آنها طبقه بندی کرد:

ضربه مداوم یا تندار: برخی نورون ها مانند اینترنورون ها یا نورون های استریاتوم به صورت دائم اکتیو و فعال می باشند.

فازی یا رگباری: نورون هایی که به صورت رگبارمانند آتش می کنند ، فازی خوانده می شوند.

ضربه ای سریع: برخی نورون ها ازجهت سرعت شلیک بالا خود قابل توجه می باشند. مانند برخی از انواع نورون های خارجی بازدارنده در پوسته مغز و برخی سلول ها در گلوبس پالادیس.

ضربه ای باریک: پتاسیل عمل برخی نورون ها در مقایسه با سایر نورون ها باریکتر است. به عنوان  مثال نورون های خارجی در قسمت پیشین پوسته مغز از نوع نورون های ضربه باریک می باشند.

منابع:

www.020.ir

ویکی پدیا

دایرة المعارف بدن انسان