فصل 12-نوجوانی و بلوغ
انسان در طول زندگي خود مراحل مختلفي را از جنين تا پيري مي گذراند بر خلاف گياهان كه در تمامي عمر خود رشد مي كنند، فقط در محدوده زماني خاص اين توانايي را دارد.رشد به معني افزايش تعداد سلول ها يا افزايش غيرقابل برگشت ابعاد آن هاست. آهنگ رشد انسان درابتداي دوران جنين بسيار سريع است ولي بتدريج كاهش مي يابد. اين كاهش در سال هاي نوزادي و كودكي ادامه مي يابد ولي در دوران بلوغ مجدداً شدت مي گيرد و سپس در جواني پايان مي پذيرد. البته تكثير برخي سول ها به منظور ترميم و جايگزيني سلول هاي از دست رفته ، همواره ادامه خواهد داشت.
بلوغ :
بلوغ يك واژه عمومي است كه در موارد مختلفي كاربرد دارد اما به عنوان رويداد مهمي كه در مراحل رشد انسان پيش مي آيد. به صورت هاي مختلفي تعبير شده است. معمولاً مجموعه ي تغييرات بدني و رواني كه بين دوران هاي كودكي ونوجواني پيش مي آيد و گاه تا دوران جواني ادامه مي يابد، بلوغ ناميده مي شود. دوران نوجواني حدفاصل كودكي و جواني است و دوره ي انتقال به بزرگسالي محسوب مي شود . در اين دوره به دليل رخ دادن بلوغ، تغيير و تحولات سريعي در شما پديد مي آيد. رشد در دوران نوجواني ،با رشد سريع جسمي كه در دخترها زودتر از پسر ها اتفاق مي افتد. آغاز مي شود و تا زماني كه جهات ديگر رشد تكميل شود، ادامه مي يابد. در حقيقت نوجواني دوراني است كه زندگي آينده ي شما مشكل جديدتري مي گيرد و پي ريزي مي شود. بنابراين هر قدر دانش و آگاهي شما درباره بلوغ و نوجواني بيشتر باشد. نگرانيها و مشكلات كمتري در اين دوره خواهيد داشت.
بلوغ به مجموعه اي از تغييرات بدني و روحي كه بين دوران كودكي و نوجواني پيش مي آيد و تا جواني ادامه مي يابد بلوغ مي گويند در دوران نوجواني و بلوغ دخترها و پسرها يك دوره ي سريع رشد بدني را تجربه مي كنند.اين تغييرات در دخترها يك یا دو سال زودتر از پسرها شروع مي شود.
در دخترها تغييرات سريع از 11 الي 12 سالگي و در بيشتر پسرها از 13 الي 14 سالگي آغاز مي گردد.
انواع بلوغ:
1- جنسي
2- جسمي
3- رواني
4- اقتصادي و اجتماعي
5- شرعي
1- بلوغ جسمي: منظور از بلوغ جسمي، رشد و تكامل اعضاي بدن است كه طي آن رشد استخوان و ساير اندام ها به مرز نهايي خود مي رسد.
2- بلوغ جنسي: شايع ترين نشانه هاي بلوغ در اين مرحله ظاهر مي شود، علائم بلوغ جنسي، ظهور صفات ثانويه جنسي است.
3- بلوغ رواني: نوعي تكامل روحي است كه قدرت تشخيص مسائل و مصالح زندگي را به انسان مي بخشد، در اين حالت فرد، قبول مسئوليت هاي اجتماعي قدرت رويارويي با مشكلات پيچيده پيدا مي كند.
4- بلوغ اقتصادي: هنگامي كه فرد از نظر تامين معاش و اداره ي مستقل اقتصادي بتواند برخود متكي باشد از نظر اقتصادي بالغ شده است.
5- بلوغ شرعي: فقه شيعه سن بلوغ را براي پسران 15 سال قمري و براي دختران 9 سال قمري در نظر گرفته است. در ميان اهل تسنن متفاوت است. در اين زمان نوجوان به وظايف ديني و اخلاقي خود عمل خواهد نمود.
تغييرات جنسي :
در دوران بلوغ بدليل ترشح هورمون هاي جنسي صفات ثانويه جنسي بوجود مي آيد كه باعث تفاوت دو جنس محسوب مي شوند.
هورمون هاي جنسي از
غده هاي جنسي شامل بيضه در پسرها و تخمدان در دخترها ترشح مي شود.
هورمونهاي جنسي مسؤول بروز علايم اصلي بلوغ جنسي يعني ايجاد صفات ثانويه
جنسي و نيز توليد گامت هاي نر وماده اند.
هورمون بيضه ها تستوسترون نام
دارد كه باعث افزايش رشد ماهيچه ها و استخوان ها مي گردد. به همين دليل
بلوغ جنسي همراه با افزايش قد و وزن و قدرت عمومي بدن صورت مي گيرد. بم شدن
صدا، رويش موي بدن صورت از جمله صفات ثانويه جنسي در پسرها است. تخمدان ها
دو نوع هورمون استروژن و پروژسترون توليد مي كنند. اين هورمون ها باعث
افزايش رشد استخوان لگن، رشد سينه ها و رويش موي بدن مي شوند كه از جمله
صفات ثانويه جنسي در دخترها هستند.
تغييرات عاطفي:
در دوران بلوغ، انسان
از لحاظ رواني نيز داراي نيازهاي ويژه اي است كه بايد آن را برطرف كنيد تا
بتوانيد از ايمني خاطر برخوردار شديد. از جمله :
الف – نياز به قابل ارزش بودن
ب – نياز به تصميم گيري
در
حال حاضر بر خلاف دوران كودكي خودتان بايد دوباره ي بسياري از كارها تصميم
گيري كنيد و به اصطلاح مستقل باشيد اما در مواردي مي بينيد كه خانواده
چنين اجازه اي را به شما نمي دهد.
در تصميم گيري مهم تر از هر چيز شناخت
دقيق قابليت ها و توانايي هاي خود است اما اعتماد به نفس داشتن شما را در
اين زمينه كمك مي كند. فراموش نكنيد خانواده بهتر از ديگران مي تواند در
تصميم گيري و ارزشيابي تصميمتان به شما كمك كند.
عواطف و رفتارها :
در سنين بلوغ ،دچار
شدن به احساسات شديد،امري طبيعي است. گاهي به شدت خوش گاه به شدت افسرده،
قسمتي از اين تغييرات محصول ترشحات نامتوازن هورمون هاست كه بعد از
مدتي،خود به خود تنظيم خواهند شد، اما گاهي همه افكار ناراحت كننده اي به
سراغ شما مي آيند كه نمي توانيد يا نمي خواهيد درباره ي آن ها با ديگران
صحبت كنيد. بعضي از افراد، با استفاده از روش هايي به نام واكنش هاي دفاعي
با چنان افكاري مقابله كنند. برخي از اين واكنشها مفيد و بعضي ....اما به
ياد داشته باشيد كه واكنش دفاعي به منزله زرهي است كه تشخيص فاقد ايمني
خاطر، براي پوشاندن ضعف خود در برابر شرايط محيطي،يا براي جبران محروميت
ها، آن را به كار مي برد. افراد قوي و داراي اعتماد به نفس كمتر به اين
واكنش ها نياز دارند.
ايمني خاطر:
منظور از ايمني خاطر، فارغ بودن از نگراني ها و ترس هاي بي مورد و زندگي كردن به آرامي و خوشي است و زماني شخص داراي ايمني خاطر است كه بر نيروهايي دروني او را آزار مي دهند پيروز شود.
مثلا يك نوجوان ساعت ها وقت خود را جلو آينه سپري مي كند تا مبادا در نظر ديگران زشت جلوه نكند، براي اغلب انسانها ايمني خاطر چيزي بيشتر از خوراك و مسكن است.
انسان موجودي است كه در اين دوران به ارزشمند بودن, پيشرفت، تصميم گيري، دوست داشتن خلاقيت اهميت بيشتري مي دهد، بنابراين نيازهاي عاطفي خود را با آثار مختلف مانند، نقاشي، نوآوري هنري و علمي، تدوين آثار ادبي، كار دستي، ....... بروز مي دهد و در نهايت دوست دارد كه خودش باشد و خود تصميم بگيرد.
واكنش هاي دفاعي (Defenisve
Reaction):
برخي از افراد با استفاده از روش هايي به نام واكنش دفاعي با افكار
مقابله مي كنند كه گاهي اين واكنش ها مفيد و گاهي مضرند واكنش
دفاعي اكتسابي هستند و طبيعي محسوب مي شوند، و افراد از آن به
عنوان محافظي در برابر اضطراب و تشويش شديد براي جلوگيري از خدشه
دار شدن شخصيت انساني به كار مي رود.
برخي از واكنش هاي دفاعي عبارتند از :
جايگزيني : جانشين سازي يك هدف با احتمال موفقيت زياد به جاي هدف غيرقابل دسترس
خيالبافي : فرورفتن در عالم رؤيا و فكر كردن درباره وقايعي كه مايل بودم اتفاق بيفتد.
دليل تراشي : ارائه دليل به ظاهر قانع كننده براي عمل بدي كه انجام داده ايم.
جبران نقص :نسبت دادن صفاتي به خود كه در واقع فاقد آنها هستيم
انكار : پوشاندن مسئله يا واقعيت ناخوشايندي كه مي خواهيم براي ديگران آشكار شود.
منابع :
sipan20.blogfa.com
tv7.ir