به طور کلی سه نوع تعییین جنسیت داریم:

1) ژنتیکی  = GSD

۲) محیطی = ESD

۳) رفتاری = BSD


●GSD : در این نوع جنسیت موجودات در زمان باروری تعیین شده ، سپس غده ها ، استروئیدها را تولید می کنند که به پیدایش فرد نر یا ماده منجر میشود. در پستانداران ، نر بودن به کروموزوم Y وابسته است.

 

●ESD : تعیین جنسیت در تمام لاک پشت ها و اکثر تماسح ها ، تحت تاثیر محیط و بعد از باروری تخم صورت می گیرد. در خزندگان ، به طور مثال سوسمارها ، بودن کروموزوم جنسی در میان دوران تکوین و در دوره خاصی ( زمان تمایز غده های تناسلی ) رخ می دهد.

برای مثال دوره جنسی را در لاک پشت گوش قرمز ، از شروع انکوباسیون تا مرحله شکفتن تخم ها ، بر اساس خصوصیات مورفولوژیکی جنین به ۳۶ مرحله تقسیم کرده اند. از مرحله ۱۵ به بعد ، دوره حساسیت به دما ( TSP ) شروع می شود و دمای انکوباسیون ، جنسیت تخم ها را تعیین می کند. تخم لاک پشت های گوش قرمز ، در حرارت ۲۷-۲۲ درجه جنس نر ، ۳۱ درجه ( بیش از ۳۰ درجه ) جنس ماده ، ولی در آستانه ۳۵-۲۸ نسبت تعداد جنین نر به جنین ماده یک به یک است. اما لاکپشت های دم شلاقی ، در حرارت سرد ۲۰ درجه و گرم ۳۰ درجه ماده و درجه حرارت ۳۰-۲۰ نر می شوند.

با تغییر دما ، می توان زمان بندی تعیین جنسیت را مطالعه کرد ، اما پس از تعیین جنسیت دیگر تغییر ناپذیر است.

مارمولک ها جانورهای خونسردند که دمای بدن را از طریق حمام آفتاب تنظیم می کنند. رابرت و تامسون E.tympanus ماده را در محیط آإزمایشگاه ، در معرض دمای ۳۲ درجه قرار دادند. تکوین جنین سرعت یافته و دوره حاملگی کاهش یافت. در دمای آزمایشگاهی زاده تمام مارمولک ها ماده بود. در طبیعت تعداد مارمولک های نر وماده به دنیا آمده مساوی است. پژوهشگران به درستی نمی دانند که چه میکانیسمی بهE.tympanus ماده این توان را می دهد تا دمای مورد نیاز بدن را برای تولید تعداد مساوی زاده های نر و ماده فراهم سازد.

 

●BSD : در این نوع روش ممکن است در موجودات پس از تثبیت جنسیت ، تغییراتی اتفاق بیافتد. غالب این جانوران نر و ماده اند. زندگی اجتماعی آنها نوع جنس را مشخص می کند. یعنی محرک ها حسی اند تا کروموزومی ، زیرا پیام ها از مغز می رسند و موجب تغغیر در نوع هورمون ها می شوند و تغیرات جنسی رخ می دهند. به طور مثال در هر فاز خاص ، Anemone fish سفید و نارنجی که معمولا نر-ماده متناوب است ، غده ویژه آن جنس فعال می شود. این ماهی ها نر متولد و بعد ماده ، در حالی که ماهی های تپه های مرجانی اول ماده و بعد نر می شوند. در نر- ماده ای همزمان تخمدان به بیضه تبدیل می شود و جالب اینکه تخم آنها با جفت گیری بارور می شود.

● را بطه طول عمر با تعیین جنسیت

تعیین جنسیت در خزندگان با عمر بالا ، به دما و در خزندگان با عمر کوتاه ، به وراثت بستگی دارد. گونه های با عمر دراز در مقابل نوسانات مقاوم اند یعنی سعی می کنند جنس ها را در محیط حفظ کرده ، در نتیجه تغییر جنسیت می دهند. گونه هایی که عمر کوتاه دارند ، متفاوت اند ، تغییر نمی کنند ، یعنی در یک جنس باقی می مانند که ممکن است موجب انقراض نسل این نوع جانورها شود.

● راه های تعیین جنسیت

۱)روش کاریوتایپ: برای انجام روش کاریوتایپ ، با استفاده از کلشی سین ، سلول های کشت شده را در مرحله متافاز متوقف کرده ، بعد از عکسبرداری ، کروموزوم ها را شماره گذاری و مرتب می کنند . کروموزوم های جنسی را نیز جداگانه و به صورت XX و XY مرتب می نمایند.

۲) جسمY : چنانچه سلول های نر با ترکیبات کیناکرین رنگ آمیزی و با نور فلورسنت مطالعه گردند، در درون هسته نقطه ای براق دیده می شود که معادل قسمت های درخشان بازوی بلند کروموزوم Y است. این قسمت را جسم Y می نامند. برای تعیین جنس ومقدار آنها ، مطالعه کروموزوم های جنسی ارزش بالینی دارد.

۳)جسم بار: کروموزومX ی را می توان در سلول های ماده که تقسیم نمی شوند ، مشاهده کرد به صورت توده ای تیره به غشاء هسته سلول چسبیده است و کروماتین جنسی و جسم بار خوانده می شود. جسم بار یکی از کروموزوم های X است که به طور غیر فعال در کنار هسته معمولی قرار دارد. تعداد کروماتین جنسی برابر تعداد کروموزوم X جنسی موجود در سلول های nx-۱ است.

●● روش مولکولی تعیین جنسیت

● واکنش زنجیره ای پلی مراز ( PCR )

طی این روش قطعه ای از DNA بین دو توالی پرایمر تکثیر می یابد. این واکنش برای غنی سازی نمونه های DNA ( برای قطعه ویژه ) طراحی شده و قطعه مورد نظر به اندازه ای تکثیر می یابد تا به سطحی برسد که قابل مشاهده و تجزیه و تحلیل ژنتیکی باشد. معمولا این روش به طریقی طراحی می شود که فقط به یک توالی از هدف خاص در درون مجموعه ای از توالی های نا جور DNA اجازه می دهد تا به صورت انتخابی تکثیر یابد. حال اگر توالی های مورد نظر روی کروموزوم X و یاYقرار گرفته باشند ، می توان جنس آن جنین یا نمونه خاص را تشخیص داد.

● تعیین جنسیت با استفاده از ژن آملوژنین

مینای دندان ، بیرونی ترین پوشش و سخت ترین بافت در بدن مهره داران می باشد. ماتریکس آن از دو نوع پروتئین آملوژنین و اناملین تشکیل شده است. پروتئین غالب در مینای دندان ، آملوژنین است و انواع دیگر، فراوانی کمی دارند. ژن آملوژنین در انسان روی هر دو کروموزوم Xو Y ، و در موش ، فقط روی کروموزوم X ، نزدیک ناحیه مبدایی بازویی بلند کروموزوم Y جای دارد.

آملوژنین ها ( پروتئین های ماتریکس خارج سلولی مینای دندان ) به طور گذرا ، ولی فراوان توسط آمبلوست ها ، طی تکوین دندان بیان می شوند و تشکیل کریستال های مینای دندان را در مراحل ترشحی ، رشد و تکوین تنظیم می کنند. احتمالا محیط هیدروفوبی را آماده می سازند تا رشد کریستال های هیدروکسی آپاتیت کلسیم آغاز گردد.

لوکوس AMGY روی کروموزوم Y مثل لوکوس AMGX و کروموزوم X ، پروتئین کارا بیان می کند، ولی میزان بیان لوکوس AMGY فقط ۱۰ درصد لوکوسAMGX است. توالی اگزونیک آلل های AMGY و AMGX مشابه هستند ، اما در توالی های انترونیک با هم تفاوت دارند. بنابراین ماده ها (X ) دو ژن AMELیکسان ، اما نرها ( Y ) دو ژن غیر مشابه دارند ، در انترون ۳ ، آلل روی کروموزومY ، یک حذف ۱۸۹ باز دارد. به دلیل تفاوت اندازه ژن آملوژنین در کروموزوم هایX و Y و همچنین افزایش حساسیت سیستم ، می توان از روش PCR آشیانه ای استفاده کرد.

● تعیین جنسیت با استفاده از لوکوس Dyz۱

علاوه بر ژن آملوژنین ، از لوکوس Dyz۱ برای تعیین جنسیت استفاده می شود. این لوکوس ، از چندین هزار کپی واحد تکراری ( به طول ۳۵۶۴ جفت باز ) روی کروموزوم Y تشکیل شده است. مطالعه Dyz۱ لوکوسY بسیار حساس تر و فاقد نوعی کنترل درونی است. ممکن است هومولوگ های اتوزومی خانواده Dyz۱ ، نتایج مثبت کاذب را نشان دهد.

● تعیین جنسیت با استفاده از ژن Sry و لوکوس Dzy۱

در این قسمت از روش PCR آشیانه ای چند تایی استفاده می شود که اجازه تکثیر همزمان به لوکوس DXZ۴ ویژه کروموزوم X و لوکوس Sry ویژه کروموزوم Yمی دهد. مشاهده باند ۸۳ باز ( محصول تکثیر لوکوس Sry ) و باند ۱۳۷ جفت باز ( محصول تکثیر لوکوس DYZ۴ ) نشان دهنده جنسیت نر و مشاهده باند ۱۳۷ جفت باز ( محصول تکثیر لوکوس DXZ۴ ) بیانگر جنسیت ماه است.

● تعیین جنسیت با استفاده از لوکوس DYZ۱۴

از لوکوس DYZ۱۴ که منحصرا روی کروموزوم Y قرار دارد ، می توان برای تعیین جنسیت استفاده نمود. از این روش ، بیشتر برای شناسایی جنین نر ، در مادران مشکوک به بیماری های مغلوب وابسته به کروموزوم جنسی X استفاده می شود.

● تعیین جنسیت با استفاده از توالی های قمری آلفا آلفوئید

این روش ، ساده ، سریع ، صحیح و با حساسیت بالاست. طی این روش ، از خانوادهDNA تکراری که ویژگی کروموزومی دارد ، استفاده می شود. همانند خانواده قمری آلفا آلفوئید ، که در نواحی حول سانترومری کلیه کروموزوم ها قرار دارد ، پرایمر های Y۱ وY۲ ، موجب تکثیر تکرارهای آلفوئیدی روی کروموزوم Y و ایجاد قطعه ۱۷۰ جفت بازی ، و پرایمر های X۱ و X۲ ، سبب تکثیر تکرار های ، آلفوئیدی روی کروموزوم X و ایجاد قطعه ۱۳۰ جفت بازی می شود.

● تعیین جنسیت با استفاده از ژن پروتئین Zinc finger

این ژن باعث کد شدن پروتئین Zinc finger که روی هر دو کروموزوم X و Yقرار دارد می شود. پس از تکثیر این ژن باعث و تجزیه و تمایل ( بر روی ژل ) ، قطعات ۳۷ و ۱۷۲ در نمونه ماده در قطعات ۳۸ و ۸۸ و ۱۷۲ جفت باز در نمونه نر مشاهده می شود.

● تعیین جنسیت با استفاده از ژن های Sry و abcd۱

در این سیستم ، از سه پرایمر استفاده می شود که موجب تکثیر قطعه ۴۷۵ جفت باز ژن abcd۱ ، روی کروموزوم X و قطعه ۲۳۱ جفت باز ژن Sry ، روی کروموزومY می شود.