گیاه و تولید مثل گیاه!!!
گل اندام توليدمثلي نهاندانه است. كاسبرگ ها اجزاي برگ مانند هستند
كه در پائين هر گل قرار دارند. آنها گل را در حالتي كه غنچه است حفاظت مي
كنند. گلبرگ ها صفحات رنگيني هستند كه اجزاي داخلي گل را در بر مي گيرند و
در جلب حشرات به سوي گلها تاثير دارند.
در داخل گلبرگ ها، پرچمها و
مادگي مشاهده مي شوند. پرچمها اندامهاي جنسي نر گل محسوب مي شوند و هـر
كدام از يك ميله و يك بـرآمدگي به نـام بساك درست شده است. در داخـل بساك دانـه هـاي گرده تـوليد مي شوند و در داخل دانه گرده گامتهاي نر به وجود مي آيد.
مادگي اندام توليدمثلي ماده گل است و در مركز گل قرار دارد. قسمت چسبنده راس مادگي كلاله، قسمت حجيم قاعده ي آن تخمدان و بخش باريك بين تخمدان و كلاله خامه نام دارد. در داخل تخمدان اندامهايي به نام تخمك جاي دارند و در درون تخمكها، گامت هاي ماده به وجود مي آيند.
گلي كه همه اجزا را داشته باشد گل كـامل نام دارد. شب بو، ميموني، اطلسي و ميخك گل كامل دارند. هرگـاه گلي يكي يا چند بخش از اجزاي گل را نداشته باشد، آن را گل ناقص مي نامند. براي مثال گروهي از گياهان مانند اسفناج و بيد گلبرگ ندارند، برخي از گلها نر هستند، زيرا از اندامهاي جنسي فقط پرچمها را دارند. برخي ديگر از گلها ماده اند.
کاملترین گلها چهار بخش دارند که عموماً چهار پیرامون را تشکیل میدهند. این چهار بخش عبارتاند از:
کاسه گل (کاسبرگها )، جام گل (گلبرگها )، نافه گل (پرچمها ) و مادگی گل (برچهها ). این چهار پیرامون معمولاً به نهنج گل ، که در انتهای دمگل قرار دارد متصلاند.
گلبرگها:
گلبرگها برگهای براق و درخشانی دارند و بعضی از آنها بسیار معطر هستند.
رنگ و شکل و تعداد گلبرگها در گلهای گوناگون با هم فرق دارند.
کاسبرگها:
کاسبرگها برگهای سبز کوچکی هستند که در زیر گلبرگها قرار دارند
و محل اتصال گلبرگ ها به ساقه هستند تازمانی که گلها به صورت غنچه هستند
کاسبرگها وظیفه حفاظت از آنها را دارند. کاسبرگها به رنگ سبز هستند
و بخش زینتی گل را تشکیل می دهند.
شکل وتعداد کاسبرگها در گلها ی گوناگون با هم متفاوتند.
پرچم:
پرچمها در وسط گلها به شکل میله های باریک و بلند هستند که برجستگیهای
کوچکی در نوک آن دیده میشود. پرچمها ذرات گرده ی گل گیاه را تشکیل می دهد و معمولا با یک مایع پودری شکل پوشیده شده است که اگر به آنها دست زده
شود به انگشتان دست می چسبد.
مادگی:
بخش ماده گیاه است که معمولا در مرکز گیاه واقع شده است.
در بسیاری از موارد فرق بین پرچم و مادگی تشخیص داده نمی شود.
مادگی، برگهای پهن و باریکی هستند که به سمت بیرون از ساقه رشد می کنند
و وظیفه آنها غذاسازی به وسیله فتوستنز است،
مادگی شامل کلاله، میله، تخمدان و تخمک گیاه است.
در میان بیشتر گل ها میله ای وجود دارد که نوک آنها سبز و چسبنده است
این میله از پایین تخمدان گل وصل است.
درون تخمدان دانه های ریزی وجود دارند که به آنها تخمک میگویند.
اندامهای جنسی گل
نافه و مادگی اندامهای اصلیاند. زیرا یاختههای جنسی در آنها به وجود میآیند.
نافه گل از پرچمها و هر پرچم از میله و بساک تشکیل شده است.
بساک
بساک برجستگی کیسه مانندی در انتهای میله است که به وسیله شیار طولی به دو قسمت استوانهای تقسیم میشود. این دو قسمت در تمام طول خود به وسیله بافت پارانشیمی به هم چسبیدهاند. هر قسمت دو حفره دراز به نام کیسه گرده دارد که درون آنها دانههای گرده تولید میشوند. در بساک رسیده، بافتی که دو کیسه گرده هر قسمت را از هم جدا میسازد از بین میرود. در نتیجه شکافی طولی در دیواره هر قسمت استوانهای بساک پدید میآید و باعث پراکنده شدن دانههای گرده میشود.
دانه گرده
دانه گرده رسیده شامل سیتوپلاسم دو یاخته (هسته) زاینده و روینده، و دیواره دانه گرده است.این دیواره از دو لایه اگزین در خارج و انتین در داخل تشکیل شده است و نقش آن حفاظت دو یاخته نامبرده است.
مادگی گل
مادگی یا اندام ماده گل از یک یا چند برچه به وجود میآید. اگر مادگی گل فقط دارای یک برچه باشد آن را مادگی ساده و اگر دو یا چند برچة پیوسته داشته باشد، مادگی مرکب مینامند. برچه را برگی تغییر شکل یافته میدانند، زیرا اولاً، برچه در مراحل اولیه رشد به برگ شباهت دارد، ثانیاً در مراحل رشد تکاملی گل شباهت برچه به برگ مشاهده میشود.تخمدان
تخمدان بخش میان تهی است که یک یا چند خانه دارد. تعداد برچههای مادگی مرکب اغلب به تعداد کلالهها (شکل و یا تعداد خانههای تخمدان بستگی دارد.
تمکن
نحوه قرار گرفتن تخمک را درون تخمدان تمکن گویند. نوع تمکن در شناسایی گیاه و ردهبندی آن سودمند است. تمکن اصلی 5 نوع است که عبارتاند از: کناری ، محوری ، جانبی ، مرکزی ، و قاعدهای.خامه
خامه بخش دراز و باریک برچه است که در بعضی گلها دراز، در برخی کوتاه و در عدهای (آلاله، خشخاش) اصلاً وجود ندارد. هر رشته کاکل ذرت که روی بلال دیده میشود یک خامه است.
خامهها ممکن است آزاد یا به هم متصل باشند. در این صورت در وسطِ ستونی که از اتحاد خامهها ایجاد میشود یک یا چند مجرا به وجود میآید و این مجاری در حقیقت راه عبور لوله گرده برای رسیدن به تخمک است.
خامه معمولاً انتهایی است، یعنی ادامه محور تخمدان است، ولی امکان دارد بر اثر نمو غیرعادی مادگی به صورت جانبی یا زیرین درآید.
کلاله
قسمت انتهایی خامه را کلاله گویند که ممکن است در نوک خامه، نازک و باریک باقی بماند و یا برجسته شده و به شکلهای مختلف ظاهر شود.
از نظر کلی، کلاله انتهای بافت هادی است که در رأس لوله خامه منبسط شده به شکل کلاله درآمده است.
کلاله در بیشتر گلها پس از گرده افشانی پژمرده شده میخشکد ولی در بعضی گلها فعال باقی میماند و به اندامی تبدیل میشود که به پراکندگی میوه کمک میکند. سطح کلاله اکثراً دارای یاختههای کرک مانند و کوتاهی است که در جذب و نگاهداری گرده مؤثرند. کلاله بعضی از گیاهان مایعی چسبنده و قندی به نام مایع کلاله ترشح میکند. در گیاهانی که گردهافشانی آنها به وسیله باد انجام میگیرد کلاله منشعب و کرکدار است.گل ها منبع غذايي جانوران گرده افشان هستند، مثلاً زنبورها
شيره ي گل را مي خورند و از گرده ها براي تغذيه ي نوزادان خود استفاده مي
كنند (دانه هاي گرده منبع غني پروتئين براي زنبورها هستند). زنبورها با اين
عمل دانه هاي گرده را از يك گل به گل ديگر منتقل مي كنند.
زنبورها
ابتدا گل ها را با استفاده از بوي آن ها و سپس از طريق رنگ و شكل آن ها
شناسايي مي كنند. گل هايي را كه زنبورها گرده افشاني آن ها را انجام دهند،
معمولاً آبي يا زرد هستند.
حشره هايي كه در شب تغذيه مي كنند به سمت گل
هاي سفيد رنگ و داراي رايحه ي قوي مي روند. رنگ سفيد اين گل ها يافتن آن ها
را در نور بسيار كم شب آسان مي كند.
انواع مگس ها گرده هاي گل هايي را
كه بويي شبيه بوي گوشت گنديده دارند، مي افشانند. پرندگان نيز به گرده
افشاني كمك مي كنند. مرغ شهدخوار نمونه اي از اين پرندگان است. خفاش گل هاي
سفيدي را كه در شب باز مي شوند گرده افشاني مي كند. گرده افشاني بسياري از
گل ها، مانند انواع چمن و بلوط را باد انجام مي دهد. گل هايي كه گرده
افشاني آن ها را باد انجام مي دهد، معمولاً كوچك وآميزش فاقد رنگ هاي درخشان، بوهاي قوي و شيره هستند
آميزش عبارت است از تركيب گامت ماده با گامت نر. محصول آميزش، سلول تخم است. سلول تخم با تقسيمات متوالي و تحولاتي كه حاصل مي كند رويان را پديد مي آورد. پس از آن كه دانه هاي گرده بر روي كلاله مادگي نشستند، در صورتي كه شرايط محيط مناسب باشد، آب جذب مي كنند، و محتويات هر كدام از آنها به صورت لوله اي به نام لوله ي گرده، از يكي از روزنه هاي پوسته خارج مي گردد. هر لوله ي گرده از طريق بافت مخصوصي كه در خامه وجود دارد به سوي تخمدان نفوذ مي كند و خود را به دهانه تخمك مي رساند. سپس لوله ي گرده وارد تخمك مي شود. لوله ي گرده اي كه وارد تخمك مي شود داراي دو سلول جنسي نر (آنتروزوئيد) است. در داخل كيسه ي روياني دو آنتروزوئيد با دو سلول از تخمك تركيب مي شوند. نتيجه ي اين دو آميزش (لقاح مضاعف) به وجود آمدن تخم اصلي (2nكروموزومي) و تخم ضميمه(3n كروموزومي) است.
تهیه و جمع اوری :سید مصطفی مسعودی
منابع :http://ghasemi62.blogfa.com
http://zest.persianblog.ir